Z okazji jubileuszu trzylecia Cochrane Rehabilitation o znaczeniu tej inicjatywy i strategii dalszego rozwoju mówią Dyrektor Cochrane Rehabilitation prof. Stefano Negrini, Przewodnicząca komitetu Komunikacji Cochrane Rehabilutation prof. Francesca Gimiliano i Dyrektor Naukowy Fundacji Don Gnocchi, prof. Maria Chiara Carrozza.
Wspomaganie funkcji stania w dystrofii mięśniowej Duchenne'a
Dystrofia mięśniowa Duchenne'a jest najczęstszym schorzeniem nerwowo-mięśniowym dziedzicznie sprzężonym z chromosomem X. Na ogół po ukończeniu 10 roku życia chłopcy z dystrofią Duchenne'a stają się zależni od wózków inwalidzkich. W rehabilitacji tych osób niezbędne jest użycie ortoz i urządzeń wspomagających funkcję stania.
Celem przeglądu Cochrane była ocena użyteczności wyrobów służących do wspomagania funkcji stania takich jak ortozy HKAFO i KAFO na u chłopców i mężczyzn z dystrofią mięśniową Duchenne'a. Zastosowana strategia wyszukiwania zaowocowała identyfikacją 13 publikacji, jednak żadna z nich nie była randomizowaną próba kliniczną o jakości spełniającej kryteria włączenia do analizy.
W aktualnej literaturze naukowej na temat rehabilitacji osób z dystrofią Duchenne'a brakuje solidnie wykonanych badań dotyczących urządzeń wspierających funkcje stania. W praktyce klinicznej można się oprzeć jedynie na uzgodnionych opiniach ekspertów, którzy zalecają stosowanie pasywnych lub wyposażonych w siłowniki urządzeń do utrzymywania postawy stojącej w celu zapobiegania przykurczom i deformacjom zarówno na wczesnym, jak i późnym etapie choroby, kiedy utracone są możliwości chodzenia. Autorzy przeglądu podkreślili konieczność podjęcia dalszych badań dobrej jakości w omawianej kwestii.
Programy ćwiczeń w zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa
Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) jest przewlekłą, zapalną chorobą tkanki łącznej, która atakuje częściej mężczyzn niż kobiety (stosunek płci wynosi 2:1) obejmując szkielet osiowy i stawy krzyżowo-biodrowe i będąc przyczyną zapalenia stawów krzyżowo-biodrowych oraz wytworzenia syndesmofitów, które prowadzą do dolegliwości bólowych, niepełnosprawności i zesztywnienia kręgosłupa w charakterystycznym ustawieniu.
W leczeniu ZZSK istotną rolę ma postępowanie w celu zmniejszenie bólu i sztywności pleców oraz stawów krzyżowo-biodrowych oraz poprawy funkcji kręgosłupa. Programy postępowania ukierunkowane na na poprawę lub utrzymanie ruchomości kręgosłupa i klatki piersiowej są uznane za integralny element kompleksowego leczenia.
Celem cytowanego systematycznego przeglądu Cochrane była ocena korzyści i działań ubocznych programów ćwiczeń mających na celu poprawę funkcjonowania fizycznego, redukcję bólu, męczliwości oraz korzystny wpływ na ogólną aktywność choroby u osób z ZZSK. Włączono czternaście randomizowanych kontrolowanych badań z udziałem 1579 uczestników (w wieku od 39 do 47 - mediana 45 lat), w których porównywano programy ćwiczeń z brakiem interwencji lub ze standardowym leczeniem.
Analiza prac zaowocowała znalezieniem dowodów dowody umiarkowanej do niskiej jakości wskazujących, że programy ćwiczeń w porównaniu z brakiem interwencji nieznacznie poprawiają funkcjonowanie, redukują ból i nieznacznie zmniejszają aktywność choroby w ocenie pacjenta. Nie jest oczywiste, czy zastosowanie ćwiczeń miał wywiera wpływ na ruchomość kręgosłupa i męczliowść.
Dalsze badania powinny iść w kierunku oceny skuteczności terapii ruchem we wczesnych stadiach choroby, a programy ćwiczeń powinny być oceniane na różnych etapach. Mogłyby one być źródłem cennej wiedzy, czy połączenie leczenia biologicznego i programów rehabilitacyjnych u osób ze świeżo rozpoznanym lub wczesnym ZZSK jest skuteczne w zapobieganiu deformacji i niepełnosprawności.
Rehabilitacja w celu redukcji deficytu uwagi po udarze mózgu
Uwaga to zdolność do skupienia zasobów poznawczych na wybranych aspektach środowiska oraz jako neuronalna gotowość do reagowania na bodźce. W pojęciu uwagi można wyróżnić: czujność (gotowość do reagowania), selektywną uwagę (umiejętność skupienia się na określonych bodźcach przy jednoczesnym ignorowaniu nieistotnych), trwała uwaga (zdolność do utrzymywania koncentracji przez dłuższy czas), uwagę (wzrokowo)-przestrzenną (zdolność rozmieszczania uwagi na obiektach usytuowanych w przestrzeni), i podzielną uwagę (zdolność do jednoczesnego podejmowania wielu zadań).
U 24% do 51% pacjentów wypisanych ze szpitala po udarze mózgu zaburzenia uwagi wpływają na wydolność w codziennych czynnościach, nastrój i jakość życia. Poprawa funkcji poznawczych należy do priorytetów badań naukowych poświęconym osobom po udarze mózgu.
Zaburzenie uwagi może być związane zarówno z uszkodzeniami przednich struktur mózgu powodujących rozproszenie, jak i tylnych, które mogą powodować np. trudności w zrozumieniu instrukcji. Dla uzyskania optymalnego wyniku funkcjonalnego, rehabilitację w kierunku odzyskania funkcji poznawczych należy zaprojektować indywidualnie. Interwencje mogą być ukierunkowane na przywrócenie funkcji poznawczych i / lub kompensację polegającą na zmniejszenie upośledzenia funkcji poznawczych za pomocą strategii minimalizujących skutki zaburzenia niedoborów uwagi. Skuteczność obu strategii pozostaje niejasna.
Celem omawianego przeglądu Cochrane jest analiza dowodów na efektywność rehabilitacji osób z udarem mózgu w zakresie redukcji deficytów uwagi. Jako wyniki końcowe przyjęto zdolność do wykonywania codziennych czynności, nastrój i jakość życia. Włączono sześć randomizowanych badań kontrolowanych opublikowanych przed lutym 2019 r., z udziałem 223 uczestników mających problemy z uwagą po udarze mózgu. Badania porównywały interwencje poznawcze ukierunkowane na zdolności uwagi ze zwykłą opieką lub brakiem terapii. Wyniki mierzono bezpośrednio po rehabilitacji, jak i po okresie obserwacji. Wyłączono interwencje terapeutyczne nie wymagające skupienia uwagi takie jak leczenie z zastosowaniem programów komputerowych wymagające niewielkiego skupienia uwagi oraz interakcje społeczne. Słuchanie muzyki, medytacja, joga lub zostały także wyłączone.
Mała liczba włączonych badań, niska liczność badanych grup i ryzyko stronniczości w raportowaniu wyników interwencji spowodowały, że jakość dowodów oceniono jako ogólnie bardzo niską do umiarkowanej. Nie było wystarczających danych, aby ocenić, czy leczenie jest bardziej skuteczne w fazie ostrej lub okresie późniejszym. Ponadto nie udało się ustalić, czy na skuteczność leczenia wpływa nasilenie upośledzenia uwagi u badanych, i czy też efekty różniły się w zależności od częstotliwości interwencji (liczba sesji na tydzień), intensywności interwencji (całkowita liczba godzin interwencji) i rodzaju interwencji.
Autorzy wnioskują, że rehabilitacja w celu redukcji deficytów uwagi po udarze mózgu może poprawić niektóre szczególne aspekty uwagi bezpośrednio po zastosowaniu interwencji. Nie zaleziono dowodów wskazujących, czy korzyści utrzymują się w długim okresie. Jednak zwiększenie uwagi w krótkim okresie może umożliwić pacjentom lepsze zaangażowanie się w rehabilitację i poprawę ich zdolności do radzenia sobie z zadaniami, w których jednocześnie musi być wykonywana więcej niż jedna aktywność np. chodzenie i mówienie. Ważne jest, aby w dalszych badaniach na skutecznością rehabilitacji w celu poprawy uwagi ściśle monitorować efekty, ponieważ bieżąca analiza nie może być podstawa do sformułowania rekomendacji konkretnego postępowania. Ponadto w przyszłych badaniach należy skupić się na zapewnieniu o wyższej jakości metodologicznej i oceniać trwałość efektu oraz badać, czy poprawa uwagi przekłada się na lepsze funkcjonowanie w życiu codziennym.